Het begin
Jan Lucas van der Baan werd op 3 februari 1912 geboren in Groningen. Al op jonge leeftijd hield hij zich bezig met tekenen en schilderen, leerde vioolspelen en had belangstelling voor toneel en literatuur. Hij bezocht de Gemeentelijke HBS , waar Jan Jordens tekenles gaf. Een inspirerende leraar, die met grafische experimenten in de klas het belang van de vrije expressie van het kind voorop stelde. Jan van der Baan beschouwde Jordens als zijn belangrijkste leermeester die van beslissende betekenis was voor het verloop van zijn loopbaan.
De verdere opleiding
In 1931 begon Jan in Groningen bij de Academie voor Beeldende Kunst ‘Minerva’ aan zijn schilder- en tekenopleiding. Hier kreeg hij les van o.a. C.P. de Wit, A.W. de Kort en D.de Vries Lam. In 1934 vervolgde hij zijn opleiding in Amsterdam aan de Rijksnormaalschool voor tekenleraren en rondde dit af in 1936 met het behalen van de onderwijsbevoegdheid MO-B.
Werkzaam in het onderwijs
In de jaren ’30 van de 20e eeuw waren de mogelijkheden en vooruitzichten niet rooskleurig. Toch bleef Jan van der Baan aan het werk als (tijdelijk) docent op o.a. scholen in Heerenveen, Drachten, Warffum en Sappemeer. In 1942 werd hij benoemd aan de Hoogere Burgerschool voor Meisjes in Groningen en in 1948, toen Jan Jordens met pensioen ging, volgde hij zijn leermeester op aan de Gemeentelijke HBS (later Dalton HBS, thans Zernike College). Hier bleef hij tot aan zijn pensioen in 1976.
Contact met de Groningse kunstwereld
Al tijdens zijn studie aan de Academie Minerva zocht Jan van der Baan contact met andere kunstenaars. Hij sloot zich in 1933 aan bij de Kunstkring Zig-Zag en in 1941 werd hij lid van Kunstkring De Ploeg. In de jaren na de oorlog kreeg hij bij de Ploeg ook een bestuurlijke rol, eerst als secretaris en later als voorzitter.
Mede op initiatief van Jan van der Baan werd in 1962 in Groningen het Grafisch Centrum opgericht, een werkplaats voor kunstenaars met liefde voor grafisch werk en de behoefte om gezamenlijk te werken.
Privé
Al op zijn 19e jaar bezat Jan van der Baan een boot en zeilde regelmatig op het Paterswoldse Meer. Daar ontmoette hij zijn toekomstige vrouw, Peta Edzes. Ook zij was een verwoed zeilster. Het stel trouwde in 1942 en ging wonen in de Van Heemskerck straat. Later woonden zij, tot aan hun dood, aan de Singels in Groningen. Het huwelijk is kinderloos gebleven.
De zeilsport speelde een belangrijke rol in hun leven. Dankzij een erfenis waren ze in 1948 in staat een zeewaardige boot te laten bouwen, de ‘Olivier’. Hiermee hebben zij jaren de Waddenzee bevaren, aanvankelijk vanuit Delfzijl, later vanuit Lauwersoog.
Oeuvre
Als geboren en getogen Stadjer schilderde hij vele malen in de stad Groningen en haar directe omgeving. Daarnaast zijn ook het Wad, de Waddeneilanden en de zee een terugkerend thema in het werk van Jan van der Baan. Zijn grafisch werk omvat een groot aantal litho’s en zeefdrukken.
Het schildert
Hij schilderde met liefde en toewijding. ‘Ik schilder niet, Het schildert‘. Waarmee hij wilde zeggen: ‘ik hanteer het materiaal, ik kijk, en de impuls en de sterke wens komen vanzelf om juist dát werkstuk te maken. En dan biedt het schilderij zich aan.’
In elk schilderij komt de schilder te voorschijn: kleurrijk, harmonisch, registrerend, mild en met de rust van de eenvoud. Jan Lucas van der Baan heeft zijn aanleg en dus zichzelf verwezenlijkt en beter kan een mens het niet doen.